|
|
|
DEPREM
HAZIRLIKLARI

Afetlere hazırlıklı olun!
Deprem
felaketi, bize afete hazırlığın önemini
gösterdi. Yaşanacak felaket, depremin yanısıra,
sel, toprak kayması da olabilir. Bir sonraki
afete harekete geçmek için çok zamanınız
olmayabilir. Bu yüzden acil durumlar için
şimdiden hazırlanın. İşte İstanbul Teknik
Üniversitesi'nin ABD'de faaliyet gösteren afet
yönetimi kurumunun FEMA ile ortaklaşa başlattığı
Afet Eğitim Projesi'nden bazı acil durum
hazırlık notları:
ACİL DURUM KONTROL
LİSTESİ
Yerel Afet Yönetim
Bürosu veya Kızılay'ı arayın.
Çevrenizde
olabilecek afetlerin türlerini öğrenin.
Afetlere nasıl
hazırlanacağınızı sorun.
Acil durumlardan
nasıl haberdar edileceğinizi sorun.
İşyerinizde acil
durum planı var mı öğrenin.
Çocuklarınızın
okullardaki acil durum planlarını araştırın.
Bir acil Durum
Planı Oluşturun.
Ev halkı ile
toplanıp yangının, hava şartlarını, depremlerin
ve diğer acil durumların tehlikelerini
araştırın.
Her bir durum için
evinizde güvenli yerleri belirleyin.
Ev halkına
gerektiğinde elektiriğin, suyun ve doğal gazın
vanalarından nasıl kapanacağını öğretin.
Acil durumlarda ev
halkına bilgi alabilmek için radyoyu açmalarını
tembihleyin.
İki buluşma yeri
belirleyin.Bunlardan bir (yangın durumunda) evin
yanında, diğeri de (afet sırasında eve
dönemezseniz) evinizden uzakta olmalıdır.
Bir Acil Durum
Çantası Hazırlayın.
Tahliye sırasında
ihtiyacınız olabilecek eşyaların bulunduğu bir
çanta hazırlayın.Bu çanta kolayca taşınabilir
olmalıdır.
Su (kişi başına
2lt.) dayanıklı ve kırılmayacak bir ambalajda
olmalı ve 6 ayda bir değiştirilmelidir.
Konserve yiyecek ve
konserve açacağı.
Kıyafetler, sağlam
ayakkabı ve yağmurluk.
battaniye ve uyku
tulumu
İlk yardım çantası
Elli radyo, el
feneri, yedek piller.
Kredi kartları ve
nakit para.
Aile hakkında
önemli bilgilerin bir listesi
Evde tehlike avına
çıkın.
Afet sırasında
evdeki günlük eşyalar, zarar ve yararlarına
neden olabilir.
Düşen ve
yanabilecek herşey olası bir tehlikedir.
Rafları
sağlamlaştırın ve tavandaki lambaları bağlayın.
Büyük ve ağır
eşyaları alt raflara koyun.
Resim ve aynaları
yataktan uzağa asın.
Şofbenleri duvara
bağlayın.
Tahliye etmeniz
gerekirse
Pilli radyonuzdan
gerekli bilgileri dinleyin.
Koruyucu giysiler
ve sağlam ayakkabılar giyin.
Acil durum
çantanızı yanınıza alın.
Evinizi kilitleyin.
Yetkililerin
belirlediği tahliye yollarını kullanın.
DEPREM NEDİR?
Deprem genellikle faylanma nedeniyle meydana
gelen bir enerji boşalması olayıdır.Bir fayın
bloklarına etki eden kuvvetler fayın bloklarında
önemli oranda enerji birikmesine yolaçarlar.Bu
enerji fay çevresindeki kayaların deformasyona
uğramasına neden olur.İki ucundan bükülen bir
tahta sopanın kırılmadan önceki sert ve
kendisini kırmaya çalışan kuvvete karşı dirençli
tavrı bu duruma örnek olarak gösterilebilir.Fayı
etkileyen kuvvetin giderek birikmesi sonucunda
kayalarda biriken enerji bu kayaları kıracak
kadar arttığında kayalar kopar ve fay düzlemi
boyunca birbirlerine göre hareket ederler.İşte
bu kırılma anında ani olarak boşalan enerji
depremi oluşturur.Yukarıda verilen örnekte
sopanın kırılma anı depreme karşılık gelmektedir .Aşağıdaki
üç şekil
deprem
öncesindeki fayı,kayaları etkileyen kuvvetler
sonucunda deformasyon gelişmesini ve nihayet fay
boyunca gelişen kırılmayı göstermektedir.
Faylanma esnasında
blokların kaymaya başladığı noktaya depremin
Odak Noktası (Focus),bu noktanın yeryüzü
üzerindeki yerine ise depremin Merkez Üssü (Epicenter)
adı verilir.
Depremin oluşması ile birlikte odak noktasından
yayılan deprem dalgalarının bir kısmı yerin
içerisinden bir kısmı ise yer yüzeyinden
ilerleyerek
çevre
alanlarda yer sarsıntıları yaratırlar.Dünyanın
çeşitli yerlerinde kurulmuş bulunan ve sürekli
olarak deprem dalgalarını dinleyen sismograf
adlı cihazlar bu dalgaları alırlar ve
kaydederler.Bu kayıtlar depremin odak noktasını
bulmak ve şiddetini ölçmek için kullanılırlar.
Bugüne kadar
yapılan çeşitli araştırmalarla yerbilimciler
depremin önceden belirlenmesine
çalışmışlardır.Ancak depremleri önceden haber
verecek bir yöntem dünyada henüz bulunmuş
değildir.Yerbilimciler deprem riski taşıyan
alanları saha çalışmaları ve aletsel
çalışmalarla uydu teknolojisi ile
belirlemekte,ancak depremin ne zaman olacağını
bilememektedirler.
FAY NEDİR?
Dünyanızı oluşturan
kayalar başta yukarıda belirtilen levha
hareketleri olmak üzere çeşitli hareketler
sonucunda deformasyona uğrarlar.Bu
deformasyon,kayaların ve onları etkileyen
kuvvetlerin özelliklerine bağlı olarak sünek ya
da kırılgan nitelikte olabilir.Sünek deformasyon
kayaların kıvrımlaşmasına yolaçarken kırılgan
deformasyon da kayaların Fay adı verilen
düzlemler boyunca kırılmasına neden
olur.Faylar,kesip kırdıkları kayaları bloklara
ayırırlar.Bu blokların birbirlerine göre hareket
ettikleri yönlere göre faylar çeşitli isimler
alırlar.Eğer bloklar yukarı ya da aşağı doğru
hareket etmişlerse bu tür faylara eğim atımlı
fay,bloklar yatay olarak hareket etmişlerse
bu tür faylara doğrultu atımlı faylar,bloklar
her iki şekilde de hareket etmişlerse bu tür
faylara da verev atımlı faylar denir.
Fayların boyutları
ve atımları(blokların fay boyunca ötelenme
miktarı) birkaç santimetreden kilometrelere
hatta yüzlerce kilometreye kadar
değişebilir.Aşağıda üstteki şekil eğim
atımlı,alttaki ise doğrultu atımlı bir fayı
göstermektedir.
 
MARMARA BÖLGESİNİN
DEPREMSELLİĞİ
Marmara Denizi
Kuzey Anadolu fayı üzerinde yeralan ve bu fayın
hareketleri sonucunda oluşmuş bir iç
denizdir.Marmara Denizi çevresi Kuzey Anadolu
fayının çatallanarak kollara ayrıldığı bir
bölgede yeraldığı için tarih boyunca çeşitli
depremlerden etkilenmiştir.Aşağıdaki şekildeki
siyah çizgiler Marmara çevresinde yeralan fay
kollarını göstermektedir.

Ağustos 1999
tarihinde saat 03.02 de meydana gelen şiddetli
deprem de bu sistem içerisinde gelişmiş ve
olması önceden beklenen bir depremdir.

İSTANBUL'U TEHDİT
EDEN DEPREMİN CİDDİYETİ
Depremin yapılarda
yaratacağı tahribat depremin şiddetine,yapının
depremin merkez üssünden olan uzaklığına,yapının
üzerinde yer aldığı zeminin niteliğine ve
nihayet yapının inşaat kalitesine
bağlıdır.İzmit,Yalova gibi yerleşim yerleri
Kuzey Anadolu Fayı'nın hemen üzerinde yer
almaktadır.Buna karşın İstanbul'un göbeği
sayılabilecek Sultan Ahmet Camii deprem
yaratabilecek kırık hattının 18 km kuzeyinde
bulunur.Bu İstanbul için talihli bir
durumdur.Marmara Denizinde olabilecek depremin
merkez üssünün Kuzey Sınır Fayı üzerinde olacağı
düşünülürse,bu kırık hattından uzaklaştıkça
depremin tahribatı azalacaktır.Bu bakımdan
İstanbul'un kuzey kesimleri olabilecek bir
depremden daha az etkilenecektir.

Bir fay boyunca
deprem sırasında meydana gelen hareket yatay
yönde olabileceği gibi düşey yönde de
olabilir.Kocaeli depremi sırasında fay boyunca
hareket büyük ölçüde yatay yönde olmuştur.Buna
karşın örneğin Dinar depreminde hareket daha çok
düşey yönde gerçekleşmiştir.Yatay yöndeki
yırtılmalar,düşey yöndeki yırtılmalara göre
genelde daha büyük depremler oluşturur.Marmara
Denizindeki derin çukurlar bu bölgede meydana
gelen depremlerde,yatay hareketlerin yanısıra
önemli ölçüde düşey hareketlerin de olduğuna
işaret etmektedir.Bu bakımdan Marmara Denizinde
olacak depremin şiddeti Kocaeli depreminkinden
daha düşük olabilir.Yukarıda verilen İstanbul'un
jeoloji haritasında siyah çizgiler halen aktif
olan fayların yaklaşık yerini belirtmektedir.İstanul'un
doğu kesimleri(kahverengi,mor,yeşil ve kırmızı
renkli alanlar)genellikle yaşlı kayalardan
oluşmaktadır.Batıda bulunan sarı ve turuncu
renkler ise genç kayaların yayılım gösterdiği
alanlardır.İzmit depremi esnasındaki aletsel
ölçüler deprem hasarı ile kaya türleri arasında
büyük bir uyum bulunduğunu
göstermektedir.İstanbul'da doğu kesiminde
ölçülen maksimum yer ivmeleri %5g - %8g
dolayındadır.Bilindiği gibi,bu bölgede yeralan
gelişigüzel inşa edilmiş ruhsatsız yapılarda
bile hasar meydana gelmemiştir.Buna karşılık
,Zeytinburnu'nda %12,Ataköy'de %17,Ambarlı'da
ise %25 gibi yer ivmeleri
ölçülmüştür.İstanbul'daki en büyük hasarın
Ataköy ile Ambarlı arasında yer alan
Küçükçekmece ve Avcılar bölgelerinde olduğu
bilinmektedir.Bu bölgelerde zemin çoğunlukla
killi kayalardan oluşmaktadır
|
|
|
|
|
|